طراحی بیمارستان چیست؟
طراحی بیمارستان یکی از پیچیدهترین انواع طراحی ساختمان است، چون معماری، سازه، تأسیسات مکانیکی و برقی، کنترل عفونت و ایمنی بیمار باید همزمان هماهنگ شوند. بیمارستان باید ۲۴ ساعته کار کند، در زلزله و بحران از کار نیفتد و در طول سالها امکان توسعه داشته باشد. به همین دلیل تصمیمهای اولیه مثل تعداد تخت، چیدمان طبقات و سیستم سازه در هزینه و کیفیت نهایی نقش تعیینکننده دارند.
مراحل طراحی بیمارستان
- مطالعات امکانسنجی: تعیین نیاز منطقه، نوع و ظرفیت بیمارستان و برآورد هزینه.
- برنامه فیزیکی: فهرست بخشها و مساحت هر بخش بر اساس ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی.
- مطالعات ژئوتکنیک و نقشهبرداری: شناخت خاک، آب زیرزمینی و توپوگرافی.
- طرح مفهومی معماری: جانمایی بخشها، مسیرهای تردد بیمار، کادر درمان و خدمات، و دسترسیهای اورژانس.
- طراحی سازه: انتخاب سیستم سازه با ضریب اهمیت بالا و بررسی مقاومسازی لرزهای پیشرفته.
- طراحی تأسیسات: تهویه مطبوع با فشارهای متفاوت، گازهای طبی، برق اضطراری، اطفای حریق و سیستمهای کمجریان.
- نقشههای اجرایی و نظارت: تهیه نقشهها، مشخصات فنی و نظارت بر اجرا.
جانمایی بخشها در ساختمان بیمارستان
| بخش | محل پیشنهادی | دلیل |
|---|---|---|
| اورژانس و تصویربرداری | همکف | دسترسی سریع آمبولانس و بیمار سرپایی |
| درمانگاه و آزمایشگاه | همکف یا طبقه اول | کاهش تردد بیماران سرپایی در بخشهای بستری |
| اتاق عمل، ICU و CSSD | طبقه اول یا دوم | نزدیکی به اورژانس و آسانسور اختصاصی |
| بخشهای بستری | طبقات بالا | آرامش، نور طبیعی و کاهش آلودگی صوتی |
| تأسیسات، ژنراتور و انبار | زیرزمین یا پشتبام | دسترسی خدماتی و جداسازی ارتعاش و سر و صدا |
ملاحظات سازهای بیمارستان
- اهمیت لرزهای: بیمارستان جزو ساختمانهای با اهمیت خیلی زیاد است و باید پس از زلزله نیز عملکرد خود را حفظ کند.
- دهانههای منظم: شبکه ستونگذاری معمولاً حدود ۸ متر انتخاب میشود تا با ابعاد اتاقهای بستری و اتاق عمل هماهنگ باشد.
- ارتفاع طبقات: ارتفاع ۴ تا ۴٫۵ متر برای عبور کانالهای تهویه، لولههای گاز طبی و تجهیزات الزامی است.
- درز انقطاع: در بیمارستانهای بزرگ، ساختمان به چند بلوک مستقل تقسیم میشود.
- اجزای غیرسازهای: مهار لرزهای تجهیزات، سقف کاذب، لولهها و گاز طبی برای ادامه خدمات پس از زلزله حیاتی است.
- پدافند غیرعامل: در بیمارستانها، ملاحظاتی مانند مقاومت در برابر انفجار و پناهگاه باید از ابتدا در طراحی دیده شود.
فرضیات محاسبهگر
زیربنای هر تخت بسته به نوع بیمارستان بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ مترمربع، سهم هر بخش از زیربنا بر اساس الگوی متداول بیمارستانها، یک واحد پرستاری به ازای هر ۳۰ تخت بستری، ضریب پوشش زمین ۳۰ درصد، ۱٫۵ جای پارک به ازای هر تخت و بار برق حدود ۱۲۰ تا ۲۰۰ ولتآمپر بر مترمربع در نظر گرفته شده است. این اعداد برآورد اولیهاند و باید در فاز طراحی با برنامه فیزیکی پروژه و ضوابط وزارت بهداشت تطبیق داده شوند.
پرسشهای متداول درباره طراحی بیمارستان
طراحی بیمارستان از کجا شروع میشود؟
با مطالعات امکانسنجی و تهیه برنامه فیزیکی؛ یعنی تعیین نوع بیمارستان، تعداد تخت، بخشها و مساحت هر بخش. سپس طرح معماری، سازه، تأسیسات و نقشههای اجرایی تهیه میشود.
زیربنای مورد نیاز هر تخت بیمارستانی چقدر است؟
معمولاً بین حدود ۱۰۰ تا ۱۶۰ مترمربع به ازای هر تخت، بسته به نوع بیمارستان. بیمارستانهای تخصصی به دلیل بخشهای ویژه و تجهیزات بیشتر، زیربنای بالاتری نیاز دارند.
اتاق عمل در بیمارستان کجا قرار میگیرد؟
نزدیک ICU، اورژانس و بخش استریلیزاسیون مرکزی، با مسیر تردد جدا از مسیر عمومی و تهویه مجهز به فیلتر هپا.
سازه بیمارستان از نظر زلزله چه الزاماتی دارد؟
بیمارستان جزو ساختمانهای با اهمیت خیلی زیاد است و باید پس از زلزله هم خدماترسانی کند؛ بنابراین با ضریب اهمیت بالاتر و دقت بیشتر در اجزای غیرسازهای طراحی میشود.
این ابزار چقدر دقیق است؟
برای برآورد اولیه و مقایسه سناریوها است و جایگزین طراحی مهندسی نیست. طراحی نهایی باید بر اساس ضوابط وزارت بهداشت، مقررات ملی ساختمان و آییننامه ۲۸۰۰ انجام شود.
خدمات مرتبط ایمن تردد زاگرس
مهندسین مشاور ایمن تردد زاگرس در زمینه طراحی و نظارت ساختمانهای بهداشتی و درمانی، طراحی سازه، مقاومسازی ساختمانها و پدافند غیرعامل خدمات مشاوره و طراحی ارائه میدهد.
